วันประสูติ ตรัสรู้ ออกบวช เจ้าแม่กวนอิม ๓ วันสำคัญนับอย่างไร

เจ้าแม่กวนอิมมีวันสำคัญสามวันในหนึ่งปี ทั้งสามวันตรงกับวัน ๑๙ ค่ำ ตามปฏิทินจันทรคติจีน คือ เดือน ๒ เดือน ๖ และเดือน ๙ เพราะนับตามดวงจันทร์ วันที่ในปฏิทินที่เราใช้ทุกวันจึงเปลี่ยนทุกปี บทความนี้อธิบายว่าแต่ละวันคืออะไร นับอย่างไร มาจากไหน และคนนิยมทำอะไรในวันนั้น

สามวันคือวันอะไร

• วันประสูติ (觀音誕辰) ตรงกับ ๑๙ ค่ำ เดือน ๒ คนไทยเชื้อสายจีนมักเรียกว่า “วันเกิดเจ้าแม่กวนอิม”
• วันตรัสรู้ (觀音成道) ตรงกับ ๑๙ ค่ำ เดือน ๖
• วันออกบวช (觀音出家) ตรงกับ ๑๙ ค่ำ เดือน ๙

“๑๙ ค่ำ” คือวันที่ ๑๙ นับจากวันแรกของเดือนจีน ภาษาจีนเขียนวันประสูติสั้น ๆ ว่า 二月十九 แปลว่า เดือนสอง วันสิบเก้า

วันออกบวชอยู่เดือนเดียวกับเทศกาลกินเจ และตามหลังวันสุดท้ายของเทศกาลราวสิบวัน หลายคนจึงกินเจต่อเนื่องไปจนถึงวันนั้น อ่านเรื่องกินเจได้ในบทความเทศกาลกินเจ

ทำไมวันที่เลื่อนทุกปี

ปฏิทินจีนนับเดือนตามดวงจันทร์ เดือนหนึ่งยาว ๒๙ หรือ ๓๐ วัน สิบสองเดือนจึงยาวราว ๓๕๔ วัน สั้นกว่าหนึ่งปีของปฏิทินสากลราว ๑๑ วัน ผลคือ วันจีนเดียวกันมักมาเร็วขึ้นราว ๑๑ วันทุกปี

ถ้าปล่อยไว้ เดือนจะค่อย ๆ เลื่อนออกจากฤดู ปฏิทินจีนจึงเพิ่มเดือนแทรก (閏月) หนึ่งเดือน ราวเจ็ดครั้งในสิบเก้าปี ปีที่มีเดือนแทรกอยู่ก่อนวันสำคัญ วันนั้นจะช้ากว่าปีก่อนเกือบสามสัปดาห์

วันที่จึงแกว่งอยู่ในช่วงเดิมทุกปี โดยทั่วไป

• วันประสูติ อยู่ในช่วงเดือนมีนาคมถึงต้นเดือนเมษายน
• วันตรัสรู้ อยู่ในช่วงกลางเดือนกรกฎาคมถึงต้นเดือนสิงหาคม
• วันออกบวช อยู่ในช่วงกลางเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤศจิกายน

ปฏิทินจันทรคติไทย (ข้างขึ้นข้างแรม) นับคนละแบบกับปฏิทินจีน เดือน ๒ ของจีนจึงไม่ใช่เดือนยี่ของไทย อย่าเทียบจากปฏิทินไทย วันที่จริงของปี ๒๕๖๙ และ ๒๕๗๐ อยู่ในหน้าปฏิทินวันสำคัญ วันที่มีเครื่องหมาย ≈ ยังเป็นค่าคำนวณ ควรตรวจอีกครั้งก่อนเดินทาง

เป็นวันจากพระสูตร หรือธรรมเนียมจีน

ขอบอกให้ชัดว่า ทั้งสามวันเป็นธรรมเนียมจีน ไม่ใช่วันที่พระสูตรบอกไว้

พระสูตรที่เล่าถึงพระโพธิสัตว์กวนอิมมากที่สุด คือบทผู่เหมินผิ่น (普門品) ในสัทธรรมปุณฑริกสูตร บทนี้ไม่ได้ระบุวันประสูติ วันตรัสรู้ หรือวันออกบวชไว้เลย พระสูตรกล่าวถึงพระโพธิสัตว์ในฐานะผู้ “ปรากฏด้วยรูปกายนานาประการ ท่องไปในแผ่นดินทั้งหลาย ช่วยสัตว์ให้พ้นทุกข์” (以種種形，遊諸國土，度脫眾生) ไม่ได้เล่าเป็นประวัติของบุคคลที่เกิดในวันใดวันหนึ่ง

ส่วนการนับว่าพระโพธิสัตว์ประสูติ ออกบวช และตรัสรู้ในวันเหล่านี้ เป็นคติที่คนจีนถือสืบกันมา ธรรมเนียมนี้เริ่มเมื่อไร บทความนี้ไม่ระบุ เพราะยังไม่พบหลักฐานที่ตรวจได้ การเป็นธรรมเนียมไม่ได้ทำให้วันเหล่านี้ด้อยความหมาย เป็นวันที่ผู้ศรัทธาตั้งใจระลึกถึงความกรุณาของพระโพธิสัตว์พร้อมกัน

คนนิยมทำอะไรในวันนั้น

ธรรมเนียมที่พบบ่อยในหมู่คนไทยเชื้อสายจีน เล่าไว้เป็นธรรมเนียม ไม่ใช่ข้อบังคับ

• มากราบที่ศาลเจ้าหรือวัดที่ประดิษฐานเจ้าแม่กวนอิม
• กินเจในวันนั้น บางคนเริ่มกินก่อนหลายวัน
• สวดมนต์ บทที่นิยมคือบทผู่เหมินผิ่น
• ทำความดีที่ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เช่น แบ่งปันอาหารเจ หรือช่วยเหลือคนที่ลำบาก

หลายคนถามว่าวันนี้ควรกราบปางไหน ทั้ง ๓๓ ปางคือพระโพธิสัตว์องค์เดียวที่ปรากฏต่างกัน กราบปางใดก็ได้ หลายคนเริ่มที่ปางอาภรณ์ขาว เพราะเป็นภาพเจ้าแม่กวนอิมที่คนไทยคุ้นเคยที่สุด ดูทุกปางได้ที่หน้ารวม ๓๓ ปาง

ที่ตำหนักเรา

สามวันนี้เป็นวันที่มีผู้มากราบมากเป็นพิเศษ ดูเวลาเปิดและคำแนะนำได้ที่หน้าการเดินทาง ตำหนักผู่โถวไม่จุดธูป ไม่จุดเทียน และไม่เผากระดาษ กราบด้วยการพนมมือ แม้คนมากก็ไม่มีควัน ของไหว้เป็นของเจเท่านั้น ไม่รับของคาว รายการที่ถวายได้อยู่ในหน้าเครื่องบูชา ของที่ถวายแล้วรับกลับไปรับประทานในครอบครัวได้ ตำหนักประดิษฐานเจ้าแม่กวนอิม ๓๓ ปาง แต่ละองค์มีป้ายชื่อและรหัส QR ที่ฐาน ช่วยให้รู้ว่ากำลังกราบปางใด ขั้นตอนการไหว้ทั้งหมดอยู่ที่หน้าวิธีไหว้