เทศกาลกินเจ ไหว้เจ้าแม่กวนอิมอย่างไร กินเจเพื่ออะไร

ช่วงกินเจเป็นช่วงที่ศาลเจ้ามีผู้คนมากที่สุดช่วงหนึ่งของปี หลายคนจึงถามว่า ไหว้เจ้าแม่กวนอิมช่วงนี้ต่างจากปกติไหม และกินเจไปเพื่ออะไร คำตอบสั้นคือ ไหว้ได้ตามปกติ ของไหว้เจ้าแม่กวนอิมเป็นของเจอยู่แล้ว ส่วนการกินเจคือการงดเบียดเบียนชีวิตอื่นเป็นเวลาเก้าวัน เพื่อให้กายและใจสะอาดขึ้น

เทศกาลกินเจคืออะไร

เทศกาลกินเจตรงกับวันขึ้น ๑ ค่ำถึง ๙ ค่ำ เดือน ๙ ตามปฏิทินจีน ชื่อจีนคือ 九皇齋 แปลว่า การถือเจเพื่อบูชาเทพเก้าองค์ เทศกาลนี้จึงไม่ใช่เทศกาลของเจ้าแม่กวนอิมโดยตรง แต่เป็นช่วงที่คนจีนจำนวนมากถือศีลและงดเนื้อสัตว์พร้อมกัน ศาลเจ้าทุกแห่งจึงมีผู้คนมากขึ้น รวมทั้งศาลเจ้าแม่กวนอิม

ในไทย สัญลักษณ์ของเทศกาลคือธงสีเหลืองที่เขียนอักษร 齋 สีแดง ร้านที่ติดธงนี้คือร้านที่ขายอาหารเจ ผู้ที่ถือเจหลายคนนิยมแต่งชุดขาวตลอดเก้าวัน เป็นธรรมเนียมที่สืบกันมา ไม่ใช่ข้อบังคับ

วันที่ของเทศกาลเปลี่ยนทุกปีตามปฏิทินจันทรคติ ดูวันที่ปีนี้ได้ที่หน้าปฏิทินวันสำคัญ

กินเจเพื่ออะไร

คำว่า “เจ” มาจากอักษร 齋 ความหมายเดิมคือการรักษาศีลและทำใจให้บริสุทธิ์ ต่อมาจึงหมายถึงอาหารที่ไม่มีเนื้อสัตว์ด้วย การกินเจจึงมีสองชั้น ชั้นแรกคือไม่เบียดเบียนชีวิตอื่น ชั้นที่สองคือใช้ช่วงเวลานี้ฝึกใจให้สงบ

อาหารเจงดมากกว่ามังสวิรัติ คือนอกจากเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์แล้ว ยังงดผักกลิ่นฉุนด้วย ในพระไตรปิฎกจีน ศูรางคมสูตร (首楞嚴經 ไทโช T0945) ผูกการงดผักฉุนไว้กับการฝึกสมาธิ พระสูตรกล่าวว่า ผู้แสวงหาสมาธิ “ควรละผักฉุนห้าชนิดของโลก” (當斷世間五種辛菜) และอธิบายว่า ผักฉุนเมื่อสุกทำให้เกิดราคะ เมื่อกินดิบทำให้โทสะเพิ่ม (熟食發婬，生啖增恚) พระสูตรพูดในบริบทของผู้ฝึกสมาธิ การนำมาใช้กับอาหารเจทั่วไปเป็นธรรมเนียมจีนที่ต่อยอดภายหลัง

ผักฉุนที่คนไทยเชื้อสายจีนงดกันตามคตินี้มีรายชื่ออยู่ในหน้าเครื่องบูชา ชุดเดียวกับที่ตำหนักขอไม่ให้นำมาถวาย

ไหว้เจ้าแม่กวนอิมช่วงกินเจต่างจากปกติไหม

ไม่ต่าง เพราะในคติจีน ของไหว้เจ้าแม่กวนอิมเป็นของเจตลอดทั้งปีอยู่แล้ว สิ่งที่ควรใส่ใจในช่วงนี้มีสามข้อ

1. ของที่ถวายต้องเป็นของเจจริง ผลไม้และดอกไม้ไม่มีปัญหา ถ้าเป็นขนม ให้ดูว่าไม่มีไข่ นม น้ำมันหมู หรือกระเทียม
2. ถ้าไม่ชอบที่คนแน่น มาให้เช้า วันเริ่มและวันจบเทศกาลมักมีผู้คนมากกว่าวันอื่น
3. ถ้ากำลังถือเจ บอกไว้ตอนขอพรได้ เช่น ลูกกำลังกินเจเก้าวัน ขอให้ใจสงบและมีสติตลอดช่วงนี้ แล้วกล่าวพระนาม “นำโม กวนซีอิม ผู่สัก” สามจบ วิธีพูดทั้งหมดอยู่ในบทความขอพรเจ้าแม่กวนอิม พูดอย่างไร

ถ้าตั้งใจกินเจเป็นการบนไว้กับเจ้าแม่กวนอิม ให้กำหนดจำนวนวันให้ชัดตั้งแต่ตอนขอ รายละเอียดอยู่ในบทความแก้บนเจ้าแม่กวนอิม

หลังเทศกาล ยังมีวันสำคัญต่อ

หลังกินเจจบไม่นาน คือวันขึ้น ๑๙ ค่ำ เดือน ๙ ตามคติจีนเป็นวันออกบวชของเจ้าแม่กวนอิม หนึ่งในสามวันสำคัญของปี ผู้ที่ศรัทธาบางคนจึงกินเจต่อไปจนถึงวันนั้น ดูวันที่ตรงกับปฏิทินไทยปีนี้ได้ที่หน้าปฏิทิน

ปางที่เข้ากับช่วงนี้

ช่วงกินเจเป็นช่วงที่หลายคนตั้งใจทำกายใจให้สะอาด ปางที่ความหมายเข้ากันคือ

• ปางอาภรณ์ขาว ผ้าขาวคลุมพระองค์สื่อถึงใจที่บริสุทธิ์และอ่อนโยน ตรงกับธรรมเนียมแต่งชุดขาวช่วงถือเจ
• ปางกิ่งหลิว พระสูตรที่เป็นที่มาของปางกล่าวถึงการชำระพิษในใจ คือ โลภ โกรธ หลง
• ปางประพรมน้ำ ภาพของความชุ่มเย็นที่แบ่งปันให้ผู้อื่น

การจับคู่นี้เป็นข้อแนะนำสำหรับช่วงเทศกาล ไม่ใช่ข้อกำหนดในพระสูตร กราบปางใดก็ได้ตามที่ตั้งใจ

ที่ตำหนักเรา

ตำหนักผู่โถวไม่จุดธูปเทียนทั้งปี ช่วงกินเจที่ศาลเจ้าทั่วไปมีควันมาก ที่นี่จึงหายใจได้สบาย เหมาะกับผู้สูงอายุและเด็ก ตำหนักรับเฉพาะของไหว้ที่เป็นของเจตลอดปี ไม่ต้องเปลี่ยนอะไรเป็นพิเศษในช่วงนี้ ของที่ถวายแล้วรับกลับไปรับประทานในครอบครัวได้ เหมาะกับช่วงที่ทั้งบ้านกินเจด้วยกัน ผู้ที่ไม่ได้กินเจก็มากราบได้ตามปกติ ขั้นตอนทั้งหมดอยู่ที่หน้าวิธีไหว้ และเวลาเปิดอยู่ที่หน้าการเดินทาง