ชิวอิดกับจับโหงว ทำไมคนจีนไหว้วันขึ้น ๑ ค่ำกับ ๑๕ ค่ำ

คนไทยเชื้อสายจีนไหว้เจ้ากันเป็นประจำเดือนละสองวัน คือ “ชิวอิด” กับ “จับโหงว” ชิวอิดคือวัน ๑ ค่ำ จับโหงวคือวัน ๑๕ ค่ำ ตามปฏิทินจันทรคติจีน บทความนี้อธิบายว่าสองคำนี้แปลว่าอะไร นับจากดวงจันทร์อย่างไร ทำไมเป็นวันไหว้ และถ้าจะมากราบเจ้าแม่กวนอิมในวันนี้ ควรเตรียมตัวอย่างไร

ชิวอิดกับจับโหงวแปลว่าอะไร

ทั้งสองคำเป็นเสียงอ่านแบบแต้จิ๋ว ซึ่งเป็นสำเนียงที่คนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากใช้

• ชิวอิด เขียนว่า 初一 “ชิว” (初) แปลว่าต้นหรือแรก “อิด” (一) แปลว่าหนึ่ง รวมกันคือวันแรกของเดือน จีนกลางอ่านว่า ชูอี
• จับโหงว เขียนว่า 十五 “จับ” (十) แปลว่าสิบ “โหงว” (五) แปลว่าห้า รวมกันคือวันที่สิบห้าของเดือน จีนกลางอ่านว่า สือหวู่

ในภาษาจีนมักเรียกคู่กันว่า 初一十五 ส่วนคนไทยบางคนเรียกรวมว่า “วันพระจีน”

นับจากดวงจันทร์อย่างไร

เดือนจีนเริ่มในวันที่ดวงจันทร์ดับ คือวันที่มองไม่เห็นดวงจันทร์ วันนั้นคือ ๑ ค่ำ หรือชิวอิด นับต่อไปสิบห้าวัน ดวงจันทร์จะเต็มดวงหรือใกล้เต็มดวง วันนั้นคือ ๑๕ ค่ำ หรือจับโหงว บางเดือนดวงจันทร์เต็มดวงจริงในวัน ๑๖ ค่ำ แต่วันไหว้ยังถือวัน ๑๕ ค่ำตามปฏิทิน

คนไทยมักเรียกตามความเคยชินว่า “ขึ้น ๑ ค่ำ” และ “ขึ้น ๑๕ ค่ำ” แต่ปฏิทินจีนกับปฏิทินจันทรคติไทยคำนวณคนละแบบ วันชิวอิดจับโหงวจึงอาจตรงกับวันพระไทย หรือคลาดกันหนึ่งวันก็ได้

วิธีดูวันที่ง่ายที่สุดคือปฏิทินที่พิมพ์วันจีนไว้ หรือแอปปฏิทินในโทรศัพท์ที่ตั้งให้แสดงวันจีนได้ หน้าปฏิทินของเว็บนี้ ลงวันสำคัญประจำปี เช่น สามวันสำคัญของเจ้าแม่กวนอิม อ่านเรื่องสามวันนั้นได้ในบทความวันประสูติ ตรัสรู้ ออกบวช

ทำไมคนจีนไหว้สองวันนี้

ในธรรมเนียมจีน วันต้นเดือนและกลางเดือนเป็นวันไหว้เจ้าประจำ หลายบ้านไหว้ที่หิ้งเจ้าในบ้าน และหลายคนไปกราบที่ศาลเจ้า บางคนถือกินเจเฉพาะสองวันนี้ทุกเดือน

ธรรมเนียมนี้เริ่มเมื่อไรและมาจากไหน บทความนี้ไม่ระบุ เพราะยังไม่พบหลักฐานที่ตรวจได้ และไม่ใช่ข้อกำหนดที่พระสูตรตอนใดบอกไว้

อาจตีความได้ว่า ๑ ค่ำเป็นวันเริ่มต้นใหม่ของเดือน เหมาะกับการตั้งใจ ส่วน ๑๕ ค่ำเป็นวันที่ดวงจันทร์เต็มดวง เหมาะกับการทบทวนว่าครึ่งเดือนที่ผ่านมาทำได้ตามที่ตั้งใจหรือไม่ คนไทยเองก็คุ้นกับการนับวันพระจากดวงจันทร์ จึงเข้าใจธรรมเนียมนี้ได้ไม่ยาก

ถ้ามาในคืนเดือนเพ็ญ ปางจันทร์ในน้ำ มีความหมายน่าคิด ปางนี้ทอดพระเนตรเงาจันทร์บนผิวน้ำ ซึ่งงามจนอยากคว้า แต่เมื่อยื่นมือไปพบเพียงน้ำ ชวนให้ชื่นชมสิ่งงามได้โดยไม่ยึดติด การจับคู่นี้เป็นข้อแนะนำของบทความ ไม่ใช่ข้อกำหนดในพระสูตร

มาไหว้วันชิวอิดจับโหงวอย่างไร

สองวันนี้เป็นวันที่มีผู้มากราบมาก ตามที่บอกไว้ในหน้าการเดินทาง เตรียมตัวสักนิดจะไหว้ได้สบายขึ้น

1. ดูเวลาเปิดก่อนออกจากบ้าน ที่หน้าการเดินทาง
2. เตรียมคำขอไว้ก่อนมา บอกชื่อ เรื่องที่ขอ และสิ่งที่จะทำ ให้จบในเวลาไม่นาน คนข้างหลังจะได้กราบต่อ วิธีพูดอยู่ในบทความขอพรเจ้าแม่กวนอิม พูดอย่างไร
3. ของไหว้เลือกแบบเรียบง่าย ผลไม้หรือดอกไม้เล็กน้อยก็พอ ต้องเป็นของเจ ดูรายการที่หน้าเครื่องบูชา มากราบโดยไม่มีของก็ได้
4. เผื่อเวลาและเผื่อใจ วันที่คนมาก การรอเป็นเรื่องปกติ ใช้เวลารอสวดในใจหรือกล่าว “นำโม กวนซีอิม ผู่สัก” เงียบ ๆ
5. ถ้าอยากกราบเงียบ ๆ เลือกวันอื่นได้ ไม่มีข้อกำหนดว่าต้องมาวันชิวอิดจับโหงวเท่านั้น

ที่ตำหนักเรา

ตำหนักผู่โถวไม่จุดธูป ไม่จุดเทียน และไม่เผากระดาษ กราบด้วยการพนมมือ ในวันที่คนมาก ที่นี่จึงไม่มีควัน ผู้สูงอายุและเด็กมาด้วยกันได้สบาย ของไหว้เป็นของเจ ไม่รับของคาว และของที่ถวายแล้วรับกลับไปรับประทานในครอบครัวได้ ตำหนักประดิษฐานเจ้าแม่กวนอิม ๓๓ ปาง แต่ละองค์มีป้ายชื่อและรหัส QR ที่ฐาน ขั้นตอนการไหว้ทั้งหมดอยู่ที่หน้าวิธีไหว้