ผู่เหมินผิ่น

ผู่เหมินผิ่น (普門品 “บทประตูสากล”) คือบทที่ ๒๕ ของ สัทธรรมปุณฑรีกสูตร (妙法蓮華經 พระสูตรดอกบัวขาวแห่งธรรมอันวิเศษ) ที่พระกุมารชีวะแปลเป็นภาษาจีน ราว ค.ศ. ๔๐๖ ชื่อเต็มว่า 觀世音菩薩普門品 “บทประตูสากลของพระโพธิสัตว์กวนซื่ออิน” เป็นบทที่ชาวจีนแยกออกมาสวดต่างหากจนกลายเป็น “พระสูตรกวนอิม” (觀音經) ในความเข้าใจของคนทั่วไป

ทำไมบทนี้สำคัญกับตำหนักนี้

เลข ๓๓ ของชุดปางที่ประดิษฐานในตำหนักมีที่มาจากบทนี้ ในบทนี้พระพุทธเจ้าตรัสตอบ พระโพธิสัตว์อักษยมติว่า พระกวนอิมทรงแสดงพระองค์ใน ๓๓ รูปกาย ตั้งแต่พระพุทธเจ้า เทพ พระราชา คฤหบดี ภิกษุ ภิกษุณี เด็กชายเด็กหญิง ไปจนถึงอสูรและยักษ์ — ใครควรได้รับการโปรดด้วยรูปกายใด ก็ทรงปรากฏในรูปกายนั้น

พระสูตรไม่ได้ตั้งชื่อปางใดไว้ ช่างชาวจีนและญี่ปุ่นยุคหลังยืมเลข ๓๓ และหลักการแสดงรูปกายนี้ มาสร้างเป็นชุดพระรูป ๓๓ ปางที่มีท่าและสิ่งที่ทรงถือต่างกัน ซึ่งเป็นชุดที่ตำหนักผู่โถวประดิษฐานอยู่ ชื่อปางกับรูปกายจึงไม่ได้จับคู่กันตายตัว อ่านรายละเอียดเรื่องนี้ได้ที่หน้า ๓๓ ปาง

โครงของบท

บทนี้มีสองส่วน

• ส่วนร้อยแก้ว — พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่าเหตุใดจึงทรงพระนามว่า “กวนซื่ออิน” (ผู้สดับเสียงของโลก): ผู้ตกอยู่ในภัย ๗ ประการ — ไฟ น้ำ ลม ศัสตรา ยักษ์ พันธนาการ โจร — หากระลึกถึงพระองค์ด้วยใจแน่วแน่ย่อมพ้นภัย และทรงเล่าเรื่อง ๓๓ รูปกาย
• ส่วนคาถา (偈頌) — คำประพันธ์ ๒๖ บทที่สรุปเนื้อหาทั้งหมด ขึ้นต้นด้วย 世尊妙相具 “พระผู้มีพระภาคทรงพร้อมด้วยลักษณะอันวิเศษ” ส่วนนี้คือส่วนที่นิยมสวด เพราะสั้นและจำได้ง่ายกว่าร้อยแก้ว

ใช้เมื่อไร

• สวดในวันสำคัญของพระโพธิสัตว์กวนอิม ทั้งสามวันคือวันประสูติ วันตรัสรู้ และวันออกบวช
• ผู้ที่ต้องการเข้าใจว่าปางต่าง ๆ มาจากไหน ควรอ่านบทนี้ก่อน — จะเห็นว่าปางเป็นการ “ปรากฏตามผู้ร้องขอ” ไม่ใช่เทพคนละองค์
• คนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากรู้จักบทนี้ในชื่อ “พระสูตรกวนอิม” หรือ “ผู่เหมินผิ่น”