มหากรุณาธารณีสูตร

มหากรุณาธารณี คือบทสวดที่ใช้บ่อยที่สุดในการบูชาพระโพธิสัตว์กวนอิม ทั้งในตำหนักจีน วัดจีน และวัดในสายมหายานทั่วเอเชียตะวันออก ที่ตำหนักผู่โถว บทนี้เป็นบทหลักที่ใช้ในพิธีและในการสวดประจำวัน

บทนี้มาจากไหน

บทนี้อยู่ใน 千手千眼觀世音菩薩廣大圓滿無礙大悲心陀羅尼經 (พระสูตรว่าด้วยมหากรุณาหฤทัยธารณีอันไพศาลบริบูรณ์ไร้อุปสรรค ของพระโพธิสัตว์กวนอิมพันหัตถ์พันเนตร) ซึ่งอยู่ในพระไตรปิฎกจีนฉบับไทโช ลำดับที่ T1060 แปลจากภาษาสันสกฤตเป็นภาษาจีนโดยพระภิกษุชาวอินเดียนาม 伽梵達摩 (อ่านแบบจีนกลางว่า เจียฟ่านต๋าหมัว — ภาษาสันสกฤตคือ ภควธรรม) ราวกลางคริสต์ศตวรรษที่ ๗ สมัยราชวงศ์ถัง

ในพระสูตรเล่าว่า พระโพธิสัตว์กวนอิมทรงกล่าวธารณีนี้ต่อหน้าที่ประชุมของ พระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ เทพ และพระราชาทั้งหลาย แล้วทรงอธิษฐานว่า หากผู้ใดสวดธารณีนี้ด้วยใจเมตตา ขอให้พระองค์มีพันหัตถ์พันเนตร เพื่อจะได้เห็นและช่วยสรรพสัตว์ได้ทั่วถึง — พระนาม กวนอิมพันหัตถ์พันเนตร จึงเกิดขึ้นจากคำอธิษฐานในบทสวดบทนี้เอง

ชื่อเดิมในภาษาสันสกฤตคือ นีลกัณฐธารณี (Nīlakaṇṭha Dhāraṇī) แปลว่า “ธารณีของผู้มีพระศอสีนิล” ซึ่งเป็นพระนามหนึ่งของพระอวโลกิเตศวร

โครงของบทสวด

ฉบับที่ใช้กันทั่วไปในวัดจีนแบ่งเป็น ๘๔ วรรค รวมประมาณ ๔๑๕ ตัวอักษร เริ่มต้นด้วยการนอบน้อมพระรัตนตรัยและพระโพธิสัตว์ แล้วจึงเข้าสู่ตัวธารณี

ข้อที่ผู้สวดชาวไทยมักสงสัย: ตัวอักษรจีนในบทนี้ ไม่ได้แปลความหมาย แต่เป็นการถอดเสียงภาษาสันสกฤตเป็นอักษรจีน เหมือนที่คนไทยเขียน “คอมพิวเตอร์” ด้วยอักษรไทย ดังนั้นการอ่านตามตัวจีนสมัยใหม่จึงเพี้ยนจาก เสียงสันสกฤตเดิมไปมาก และนี่เป็นเหตุผลว่าทำไมคำอ่านไทยของแต่ละสำนัก จึงไม่ตรงกัน — ทั้งที่ตัวจีนเป็นฉบับเดียวกัน

ใช้เมื่อไร

• ในพิธีของตำหนัก และในวันสำคัญของพระโพธิสัตว์กวนอิม
• ผู้ที่สวดเป็นประจำที่บ้าน นิยมสวดตอนเช้าก่อนเริ่มวัน
• สวดให้ผู้ป่วย ผู้ที่กำลังลำบาก หรืออุทิศให้ผู้ล่วงลับ
• ในสายมหายาน ถือว่าบทนี้เป็นบทของ ความเมตตา โดยเฉพาะ ไม่ใช่บทขอลาภหรือขอความสำเร็จ

ถ้าอ่านภาษาจีนไม่ได้

สวดไม่ได้ไม่ถือว่าผิด ที่ตำหนักมีผู้มากราบจำนวนมากที่ไม่เคยสวดบทนี้ การพนมมือและตั้งจิตด้วยความเคารพถือว่าครบถ้วนแล้ว ผู้ที่อยากเริ่มสวด แนะนำให้ฟังจากผู้ที่สวดเป็นก่อน แล้วค่อยสวดตาม เพราะบทนี้เป็นคาถาถอดเสียง การจำเสียงจากคนสวดจริงแม่นกว่าอ่านจากตัวหนังสือ