เรื่องราวในบทนี้มาจากแหล่งสามแบบ และบอกไว้ในเนื้อความเสมอว่ามาจากแบบใด — พระสูตรและเอกสารเก่า คือสิ่งที่ตรวจสอบได้ว่ามีบันทึกไว้จริง · ตำนานและความเชื่อ คือเรื่องที่ผู้ศรัทธาเล่าสืบต่อกันมา มีคุณค่าทางใจ แม้ไม่อาจยืนยันทุกรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ · ข้อคิดสำหรับชีวิตวันนี้ คือการนำความหมายของภาพมาใช้กับชีวิตจริง
เรื่องราวความเป็นมา
ปางนี้มีตำนานที่มีชีวิตชีวาที่สุดปางหนึ่ง และเล่าต่อกันมาหลายชั้นตลอดหลายร้อยปี
ชั้นแรก: หญิงแห่งเมืองเหยียนโจว เรื่องเก่าในหนังสือ ไท่ผิงกว่างจี้ เล่าถึงหญิงงามไร้ญาติที่ผูกมิตรกับชายหนุ่มมากมาย เมื่อนางเสียชีวิต ชาวเมืองเวทนาจึงช่วยกันฝังไว้ข้างทาง ต่อมาในรัชสมัยต้าลี่ของราชวงศ์ถัง มีพระภิกษุต่างแดนมากราบไหว้หลุมศพ แล้วเผยว่านางคือพระโพธิสัตว์ผู้มีกระดูกเชื่อมต่อกันดั่งสายโซ่ ในชั้นนี้ยังไม่ได้เรียกนางว่ากวนอิม
ชั้นที่สอง: ภรรยาสกุลหม่า หนังสือประวัติพุทธศาสนาสมัยราชวงศ์หยวนเล่าว่า ในปี ค.ศ. 817 พระอวโลกิเตศวรทรงปรารถนาจะโปรดชาวแคว้นส่านซี จึงปรากฏเป็นหญิงงาม มีชายมากมายมาสู่ขอ นางตั้งเงื่อนไขว่าจะแต่งกับผู้ที่ ท่องบทผู่เหมินผิ่นได้ในคืนเดียว มีผู้ทำได้ยี่สิบคน นางจึงเพิ่มเงื่อนไขให้ยากขึ้นเรื่อย ๆ จนเหลือเพียงชายหนุ่มสกุลหม่า แต่ในวันแต่งงาน นางกลับสิ้นลม ต่อมามีพระภิกษุมาเผยว่านางคือพระกวนอิม ที่มาเพื่อชักนำผู้คนเข้าหาพระธรรม (เรื่องนี้เป็นที่มาของปางที่ 28 ด้วย)
ชั้นที่สาม: ไซอิ๋ว ตอนที่ 49 เมื่อพระถังซัมจั๋งถูกปีศาจแห่งแม่น้ำทงเทียนจับตัวไป ซุนหงอคงรีบไปขอความช่วยเหลือที่เขาผู่โถว พบพระกวนอิมกำลังเหลาไม้ไผ่อยู่ในป่าไผ่ ยังไม่ทันแต่งองค์ พระองค์ไม่รอช้า ถือตะกร้าไม้ไผ่เสด็จไปที่แม่น้ำทันที หย่อนตะกร้าลงน้ำ แล้วยกขึ้นมาพร้อม ปลาทองตัวหนึ่ง ซึ่งแท้จริงคือปลาในสระบัวของพระองค์ที่ฟังธรรมจนมีฤทธิ์ แล้วหนีออกมาก่อกวน ปีศาจจึงถูกปราบโดยไม่ต้องต่อสู้
ความหมายในชีวิตวันนี้
ตะกร้าปลาคือของธรรมดาที่ทุกคนเข้าใจ ปางนี้สอนว่า อย่าตัดสินคนจากภายนอก ผู้ที่นำพาเราไปสู่สิ่งดีอาจเป็นแม่ค้าในตลาด เพื่อนร่วมงาน หรือใครสักคนที่เราไม่ทันสังเกต และบางครั้งความช่วยเหลือที่รีบมาถึงโดยไม่ห่วงพิธีรีตอง ก็งดงามที่สุด
คีย์พอยท์
- ตำนานเล่าสืบกันหลายชั้น ตั้งแต่หญิงเมืองเหยียนโจว ภรรยาสกุลหม่า จนถึงไซอิ๋ว ตอนที่ 49
- แก่นเรื่องคือพระกวนอิมปรากฏเป็นหญิงสามัญ เพื่อชักนำผู้คนให้ศึกษาพระธรรม
- ในไซอิ๋ว พระองค์รีบมาช่วยโดยไม่แต่งองค์ และปราบปีศาจปลาทองด้วยตะกร้าไม้ไผ่
- เป็นที่เคารพของชุมชนชาวประมงและผู้ประกอบอาชีพเกี่ยวกับทะเล
- เกี่ยวข้องใกล้ชิดกับปางที่ 28 (ภรรยาหม่าหลาง)
ชื่ออื่นที่พบ อวโลกิเตศวรตะกร้าปลา · อวี๋หลานกวนอิน
เรียบเรียงจาก «ประวัติเจ้าแม่กวนอิม ๓๓ ปาง» ฉบับเรียบเรียงใหม่